The collapse of the Qajar زوال نظام اجتماعی و فروپاشی دولت قاجار

Lord Curzon, the British Viceroy in India, said of the concession that the government of Nasser al-Din Shah Qajar granted to Baron Reuter in 1971: “This is the most complete and strange transfer of the entire industrial resources of a country to a foreigner that no one in history could have dreamed of, let alone actually signed.” A government that granted such concessions to foreigners was also ruining its “subjects,” but at the same time it had no power!

Added Date: 3/10/2025 6:01:49 PM
Last update: 4/10/2025 10:11:32 AM

لرد کرزن، نایب‌السلطنه‌ی بریتانیا در هند، درباره‌ی امتیازی که دولت ناصرالدین شاه قاجار در سال 1251 به بارون رویتر داد می‌گوید: «این کامل‌ترین و عجیب‌ترین واگذاری کل منابع صنعتی یک کشور به فردی خارجی است که کسی در تاریخ خواب آن را نتواند دید، چه رسد به آن که عملاً امضا شده باشد.» دولتی که چنین امتیازهایی به بیگانگان می‌داد دمار از «رعیت» خود هم درمی‌آورد، اما در عین حال قدرت هم نداشت!
این کتاب روایت زوال دولت قاجار در دهه‌های آخر عمر آن و نبرد چندجانبه‌ای است که در این دوره بین دو قدرت بزرگ استعماری روسیه و انگلستان، اقشار فقیر و میانیِ شهر و روستا، رؤسای ایل‌های بزرگ، درباریان و علما درگرفت و زمینه‌های انقلاب مشروطه را فراهم کرد؛ مشروطه‌ای که به علت استمرار دخالت‌های آن دو قدرتِ استعماری و ضعف نیروهای اجتماعی ناتمام ماند. امتیاز این کتاب استفاده‌ی گسترده از منابع دست اول و اسنادِ آرشیوهای وزارت خارجه‌ی بریتانیا و دقت مؤلف در روایت جزئیات داده‌های اقتصادی و اجتماعی ایران قبل از مشروطه است.

درباره نویسنده:

رضا رئیس طوسی دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی و نویسنده ایرانی متولد سال 1315 می باشد.